72 · Güneydoğu Anadolu · Türkiye'nin 72. İli

Batman: Kadim Tarihin ve Kara Altının Kenti

16 Mayıs 1990 · 3647 Sayılı Kanun

Batman Tarihçesi & İl Oluş Serüveni

Küçük İluh Köyü'nden kara altının fışkırmasına, Türkiye'nin ilk rafinerisinden 72. vilayete uzanan destansı serüven.

72. Vilayet: Batman

16 Mayıs 1990 · 3647 Sayılı Kanun

1940'lara kadar Beşiri'ye bağlı küçük bir köy olan İluh; Raman Dağı'nda kara altının bulunması ve Türkiye'nin ilk rafinerisinin kurulmasıyla bir sanayi metropolüne dönüştü. 16 Mayıs 1990 tarihinde 3647 sayılı Kanun ile Türkiye'nin 72. ili oldu.

Batman İsmi Nereden Geliyor?

Batman ismi popüler kültürdeki çizgi roman kahramanı ile hiçbir ilgiye sahip olmayıp, kökeni Orta Çağ'a ve hatta daha eskiye dayanan coğrafi bir adlandırmadır. Şehir adını, yanı başından geçen ve Dicle Nehri'ne kavuşan kadim Batman Çayı'ndan almıştır.

Tarihte Romalıların 'Nymphaios', Süryanilerin 'Kallath' dedikleri bu akarsu; 16. yüzyılda Şerefname'de ve 17. yüzyılda Evliya Çelebi Seyahatnamesi'nde 'Batman Nehri' ve üzerindeki Malabadi Köprüsü de 'Batman Köprüsü' olarak anılmıştır.

Çayın adının kökeni üzerine farklı görüşler vardır. Bunlardan biri adı, Osmanlı ve İran coğrafyasında kullanılan ve ağırlığı bölgeden bölgeye değişen eski bir ölçü birimi olan 'batman' ile ilişkilendirir; kesinleşmiş bir açıklama yoktur.

Tarihsel Dönüm Noktaları

  1. MÖ 10.000
    İlk Yerleşimler ve Kadim Miras

    Batman toprakları, Anadolu'nun en eski Neolitik yerleşimlerinden Hallan Çemi Höyüğü ve 12.000 yıllık geçmişe sahip medeniyetler beşiği Hasankeyf ile insanlık tarihinin başladığı kadim bir coğrafyadır. Artuklular, Eyyubiler ve Osmanlılar döneminde bölge önemli bir kültür kavşağı olmuştur.

  2. 1147
    Malabadi Köprüsü'nün İnşası

    Artuklu hükümdarı Timurtaş döneminde Batman Çayı üzerinde, bugün Diyarbakır'ın Silvan ilçesi sınırında kalan Malabadi Köprüsü inşa edildi. Yaklaşık 40 metrelik ana kemeriyle döneminin en geniş açıklıklı taş kemerli köprüsüydü ve günümüze ulaştı.

  3. 1937
    İluh Köyü Bucak Oluyor

    Bugünkü il merkezinin bulunduğu yerde Beşiri'ye bağlı küçük bir köy olan İluh, 1937'de bucak merkezi oldu. Elazığ–Kurtalan demiryolunun buradan geçmesiyle köyde bir istasyon kuruldu.

  4. 1940 – 1948
    Kara Altın: Raman Petrolü

    MTA'nın Raman Dağı'ndaki sondajlarında 1940'ta Raman-1 kuyusunda Türkiye'nin ilk petrolü bulundu. 1946'da petrole ulaşılan Raman-8 kuyusunda 8 Mart 1948'de üretim başladı ve bölge Türkiye'nin petrol merkezi oldu.

  5. 1955
    İlk Yerli Rafineri ve Belediye

    Türkiye'nin ilk petrol rafinerisi olan Batman Rafinerisi (bugün TÜPRAŞ) işletmeye açıldı. Yoğun göç alan İluh hızla büyüdü ve 21 Kasım 1955'te Batman adıyla belediye teşkilatına kavuştu.

  6. 1957
    Batman İlçe Oluyor

    Nüfusu hızla katlanan Batman, 1957'de çıkarılan 7033 sayılı Kanun ile Siirt iline bağlı, yeni kurulan aynı adlı ilçenin merkezi oldu.

  7. 16 Mayıs 1990
    Türkiye'nin 72. İli: Batman

    Hızlı sanayileşme ve kentsel büyümenin ardından Batman, 16 Mayıs 1990 tarih ve 3647 sayılı Kanun ile Siirt'ten ayrılarak Türkiye'nin 72. ili ilan edildi. Beşiri, Kozluk, Sason, Hasankeyf ve Gercüş ilçeleri Batman'a bağlandı.