Batman Tarihçesi & İl Oluş Serüveni
Küçük İluh Köyü'nden kara altının fışkırmasına, Türkiye'nin ilk rafinerisinden 72. vilayete uzanan destansı serüven.
72. Vilayet: Batman
16 Mayıs 1990 · 3647 Sayılı Kanun1940'lara kadar Beşiri'ye bağlı küçük bir köy olan İluh; Raman Dağı'nda kara altının bulunması ve Türkiye'nin ilk rafinerisinin kurulmasıyla bir sanayi metropolüne dönüştü. 16 Mayıs 1990 tarihinde 3647 sayılı Kanun ile Türkiye'nin 72. ili oldu.
Batman İsmi Nereden Geliyor?
Batman ismi popüler kültürdeki çizgi roman kahramanı ile hiçbir ilgiye sahip olmayıp, kökeni Orta Çağ'a ve hatta daha eskiye dayanan coğrafi bir adlandırmadır. Şehir adını, yanı başından geçen ve Dicle Nehri'ne kavuşan kadim Batman Çayı'ndan almıştır.
Tarihte Romalıların 'Nymphaios', Süryanilerin 'Kallath' dedikleri bu akarsu; 16. yüzyılda Şerefname'de ve 17. yüzyılda Evliya Çelebi Seyahatnamesi'nde 'Batman Nehri' ve üzerindeki Malabadi Köprüsü de 'Batman Köprüsü' olarak anılmıştır.
Çayın adının kökeni üzerine farklı görüşler vardır. Bunlardan biri adı, Osmanlı ve İran coğrafyasında kullanılan ve ağırlığı bölgeden bölgeye değişen eski bir ölçü birimi olan 'batman' ile ilişkilendirir; kesinleşmiş bir açıklama yoktur.
Tarihsel Dönüm Noktaları
- MÖ 10.000
İlk Yerleşimler ve Kadim Miras
Batman toprakları, Anadolu'nun en eski Neolitik yerleşimlerinden Hallan Çemi Höyüğü ve 12.000 yıllık geçmişe sahip medeniyetler beşiği Hasankeyf ile insanlık tarihinin başladığı kadim bir coğrafyadır. Artuklular, Eyyubiler ve Osmanlılar döneminde bölge önemli bir kültür kavşağı olmuştur.
- 1147
Malabadi Köprüsü'nün İnşası
Artuklu hükümdarı Timurtaş döneminde Batman Çayı üzerinde, bugün Diyarbakır'ın Silvan ilçesi sınırında kalan Malabadi Köprüsü inşa edildi. Yaklaşık 40 metrelik ana kemeriyle döneminin en geniş açıklıklı taş kemerli köprüsüydü ve günümüze ulaştı.
- 1937
İluh Köyü Bucak Oluyor
Bugünkü il merkezinin bulunduğu yerde Beşiri'ye bağlı küçük bir köy olan İluh, 1937'de bucak merkezi oldu. Elazığ–Kurtalan demiryolunun buradan geçmesiyle köyde bir istasyon kuruldu.
- 1940 – 1948
Kara Altın: Raman Petrolü
MTA'nın Raman Dağı'ndaki sondajlarında 1940'ta Raman-1 kuyusunda Türkiye'nin ilk petrolü bulundu. 1946'da petrole ulaşılan Raman-8 kuyusunda 8 Mart 1948'de üretim başladı ve bölge Türkiye'nin petrol merkezi oldu.
- 1955
İlk Yerli Rafineri ve Belediye
Türkiye'nin ilk petrol rafinerisi olan Batman Rafinerisi (bugün TÜPRAŞ) işletmeye açıldı. Yoğun göç alan İluh hızla büyüdü ve 21 Kasım 1955'te Batman adıyla belediye teşkilatına kavuştu.
- 1957
Batman İlçe Oluyor
Nüfusu hızla katlanan Batman, 1957'de çıkarılan 7033 sayılı Kanun ile Siirt iline bağlı, yeni kurulan aynı adlı ilçenin merkezi oldu.
- 16 Mayıs 1990
Türkiye'nin 72. İli: Batman
Hızlı sanayileşme ve kentsel büyümenin ardından Batman, 16 Mayıs 1990 tarih ve 3647 sayılı Kanun ile Siirt'ten ayrılarak Türkiye'nin 72. ili ilan edildi. Beşiri, Kozluk, Sason, Hasankeyf ve Gercüş ilçeleri Batman'a bağlandı.
Genel Bilgiler & Şehir Kimliği
Coğrafi yapı, iklim, şehrin simgeleri, ekonomi, sanayi ve tescilli coğrafi lezzetler.
Coğrafi Yapı & İklim
Batıda Diyarbakır, kuzeyde Muş ve Bitlis, doğuda Siirt, güneyde Mardin
Akarsular: Dicle Nehri, Batman Çayı, Garzan Çayı
Zirveler: Mereto Dağı (2.973 m - en yüksek zirve), Raman Dağı, Batı Raman, Kıra Dağı
Güneydoğu karasal iklimi ile Akdeniz geçiş iklimi; yazları sıcak ve kurak, kışları yağışlı ve ılıman
Şehrin Simgeleri
Petrol Atbaşı Pompası
Raman ve Garzan dağlarında gece gündüz çalışan atbaşı pompaları kentin dinamizmini ve kalkınmasını temsil eder.
Malabadi Köprüsü
Batman Çayı üzerinde, Batman ile Diyarbakır'ın Silvan ilçesi sınırındaki köprü; döneminin en geniş açıklıklı taş kemeri ve türkülere konu olmuş zarafetiyle bir mühendislik harikası.
Hasankeyf Kalesi & Zeynel Bey Türbesi
Dicle kıyısında onlarca medeniyetin izini taşıyan, baraj sularından özenle taşınan anıt eserleriyle büyüleyen kadim miras.
Batman Çayı
Sason dağlarından doğup Dicle'ye karışan, kentin tarımına ve doğasına hayat veren şehrin isim kaynağı.
Ekonomi & Sanayi
Batman ekonomisi; petrol arama ve rafineri sanayisi, son yıllarda Güneydoğu'nun tekstil ve hazır giyim üssü haline gelen Organize Sanayi Bölgesi (OSB) ve bereketli Dicle havzasındaki tarımsal üretim olmak üzere üç temel sütun üzerinde yükselmektedir.
Petrol ve Enerji
TPAO Batman Bölge Müdürlüğü, TÜPRAŞ Batman Rafinerisi ve yüzlerce üretim kuyusu kentin sanayi lokomotifidir.
Tekstil ve Hazır Giyim
Batman OSB ve Tekstil Kent yatırımlarıyla on binlerce gence istihdam sağlayan, uluslararası markalara üretim yapan dev bir tekstil ekosistemine sahiptir.
Tarım ve Hayvancılık
Dicle ve Garzan ovalarında buğday, arpa, mısır, kırmızı mercimek, pamuk üretimi ve yaylalarda arıcılık yapılmaktadır.
Tescilli Coğrafi İşaretler
Batman Şam Böreği
Coğrafi İşaret (Mahreç, 2017)İncecik açılan hamurun içine zırh kıyması, soğan ve özel baharat harcı konularak yarım ay şeklinde kapatılması ve sacda pişirilmesiyle yapılan yöresel lezzet.
Sason Çileği
Coğrafi İşaret (Menşe, 2021)2.973 m rakımlı Mereto Dağı eteklerinde kaynak suları ve temiz yayla havasında yetiştirilen; kokusu, iriliği ve aromasıyla ünlü tescilli çilek.
Gercüş Mezrune Üzümü
Coğrafi İşaret (Mahreç, 2023)Gercüş bağlarında asırlardır yetiştirilen, hem taze sofralık hem de meşhur Batman pekmezi ve cevizli bastığında (pestil) kullanılan eşsiz üzüm türü.
Kozluk Domatesi
Coğrafi İşaret (Mahreç, 2023)Kozluk ilçesinin tarlalarında yetiştirilen, aromasıyla bilinen yöresel domates.
Sason Balı
Coğrafi İşaret (2025)Mereto yaylalarının çiçek florasından üretilen, Sason'a özgü bal.
Batman Piçik Yemeği
Coğrafi İşaret (Mahreç)Köftelik ve ince bulgurun suyla yoğrulup haşlanması, üzerine yoğurt ile pul biberli, sarımsaklı eritilmiş tereyağı dökülmesiyle yapılan yöresel yemek.
Gastronomi & Mutfak Kültürü
Güneydoğu Anadolu ve Mezopotamya lezzet harmanının öne çıkan geleneksel tatları:
Batman'ın 6 İlçesi
İl nüfusunun %78.1'ine ev sahipliği yapan Merkez ilçe ve her biri kendine has tarihi, doğası ve kültürü olan 5 çevre ilçe.
İlçe Dağılımı & Nüfus Payları
TÜİK resmi verilerine göre Batman il mülki sınırları
- 01517.785 (%78.1)
Merkez
Batman Üniversitesi, TÜPRAŞ Rafinerisi, sanayi siteleri, geniş bulvarları ve dinamik genç nüfusuyla ilin kalbi.
- 0258.781 (%8.9)
Kozluk
Batman'ın en kalabalık dış ilçesi. Tarihi Kozluk Kalesi, İbrahim Bey Camii, zengin kaya tuzu ocakları ve yaylalarıyla bilinir.
- 0331.864 (%4.8)
Beşiri
Geniş ve verimli tarım ovaları, Kıra Dağı mesire alanı, 5. yüzyıldan kalma Mor Kiryakus Manastırı ve hoşgörü kültürü.
- 0428.150 (%4.2)
Sason
2.973 m'lik görkemli Mereto Dağı, derin kanyonları, tescilli yayla çileği, ceviz ağaçları ve şifalı karakovan balı.
- 0518.894 (%2.9)
Gercüş
Tarihi taş konakları, kanyon vadileri, asırlık bağcılık kültürü ve coğrafi işaretli tescilli Mezrune üzümü.
- 067.152 (%1.1)
Hasankeyf
12.000 yıllık insanlık tarihi, Arkeopark alanı, taşınan tarihi şaheserleri, tekne turları ve su sporları merkezi.
Batman Valisi

Ekrem Canalp
Mülki idare amirliğine Muğla Kaymakam Adayı olarak başladı. İçişleri Bakanlığında genel müdürlük ve genel sekreterlik yaptıktan sonra 2018-2022 yıllarında Edirne Valisi olarak görev yaptı.
Hayatı ve Eğitimi
1971 yılında Bolu ili Dörtdivan ilçesi Aşağıdüğer köyünde doğdu. İlköğrenimini doğduğu köyde, orta ve lise öğrenimini Ankara'da tamamladı.
1992 yılında girdiği Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Uluslararası İlişkiler bölümünden 1996 yılında mezun oldu. Aynı üniversitede “Avrupa Birliği Hukukunun Yerel Yönetimler Üzerinde Etkisi” ve İngiltere Keele Üniversitesinde “Yeni Kamu Yönetimi” konularında yüksek lisans eğitimlerini tamamladı.
Mesleki Kariyeri
Mülki İdare Amirliği mesleğine Muğla Kaymakam Adayı olarak başladı. 85. Dönem Kaymakamlık Kursunu birincilikle bitirdi. Sivas-Koyulhisar, Gölova ve Ankara-Güdül Kaymakamlık görevlerini yürüttü.
2008 yılında İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğünde göreve başladı. Şube Müdürü, Daire Başkanı, Genel Müdür Yardımcısı ve Genel Müdür olarak görev yaptı. Ayrıca 2016-2017 yıllarında İçişleri Bakanlığı Genel Sekreterliği yaptı.
2017-2018 yıllarında Türk Ağır Sanayii ve Hizmet Sektörü Kamu İşverenleri Sendikası (TÜHİS) Yönetim Kurulu Başkanlığını yaptı. Milli Güvenlik Akademisi mezunudur.
2018-2022 yılları arasında Edirne Valisi olarak görev yaptı.
12 Mayıs 2022 tarih ve 31833 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 2022/209 sayılı Cumhurbaşkanlığı Atama Kararnamesi ile Batman Valisi olarak atanmıştır. 2022–2024 yıllarında Batman Belediye Başkan Vekilliğini de yürüttü; 4 Kasım 2024'ten bu yana bu görevi yeniden yürütmektedir.
İleri düzeyde İngilizce bilen Ekrem Canalp, evli ve bir çocuk babasıdır.
Görev Çizelgesi
- 1996Ankara Üniversitesi SBF, Uluslararası İlişkiler mezuniyeti
- KaymakamlıkKoyulhisar, Gölova ve Güdül Kaymakamlıkları
- 2008İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü
- 2016–2017İçişleri Bakanlığı Genel Sekreteri
- 2017–2018TÜHİS Yönetim Kurulu Başkanı
- 2018–2022Edirne Valisi
- 2022Batman Valisi ve Batman Belediye Başkan Vekili
- Kasım 2024Batman Belediye Başkan Vekili (yeniden)
